Dünden bugüne Bursa 

Bursa… Türkiye’nin dördüncü büyük şehri.

Antik çağlardaki adı Prusa olan şehrin, Bithinya krallarından Prusias tarafından kurulduğu bilinir.

Roma, Selçuklu, Bizans ve Osmanlı İmparatorluklarının izlerini taşıyan Bursa, buram buram tarih kokan kadim bir şehir.

30 yıl süreyle Osmanlı başkenti olmuş.

Bursa, Osmanlılar zamanında önemli bir ticaret merkezi halindeymiş.

Fransız seyyah Belon, 1548 yılında Bursa’ya geldiğinde şehrin, Lyon’dan daha büyük bir alana yayılmış, güzel bir konumda olduğunu yazar. Seyyah, şehri İstanbul ile karşılaştırılarak, onun kadar zengin ve nüfuslu bir şehir olduğundan bahseder. Anlattığına göre, o yıllarda ipek sayesinde varsıllaşmış Bursa’ya, yılda 100’den fazla deve, Tebriz ve Suriye’den ipek getirmekte, ipekler, bu şehirde işleme tabi tutulmaktaymış.

Bursa, zengin kültürel yaşama sahip olan bir şehir. Anadolu’nun ilk tiyatrosu Bursa’da Ahmet Vefik Paşa tarafından kurulmuş. 1880’lerde şehirde gazete çıkartılmaya başlanmış.

Bunun yanı sıra, Türk musikisinin temel alan, günümüzde de halen devam eden “Gezek” kültürü sebebiyle Bursa, Türk Sanat Müziği’nin gelişim gösterdiği bir kent olmuş.

Osmanlılar zamanında Anadolu eyaletine bağlı, “Hüdavendigar ”ismini taşıyan sancağın merkezi olan Bursa, Cumhuriyet döneminde il haline getirilmiş.

Cumhuriyet ile birlikte şehirde gelişim ve planlama faaliyetlerine başlanmış. Bursa’nın ilk imar planını Mustafa Kemal Atatürk’ün davetiyle Türkiye’ye gelen Fransız mimar Henry Prost, 1941 yılında hazırlamış. İstanbul’un da planını hazırlayan Prost, önce yolları genişletmiş. Ovanın verimsiz bölümlerini yerleşime açmış. Çekirge’ yi kaplıca ve turizm yeri olarak tasarlamış.

Tarihler 1966 yılını gösterdiğinde, ülkede kurulan ilk Organize Sanayi Bölgesi ile şehrin önemi daha da artmış. O zamana kadar göç veren Bursa, böylelikle göç almaya başlamış.

Bu tarihten sonra, nüfus artmış, yeni yerleşim yerleri kurulmuş. Yıllar içinde ekonomik ve kültürel anlamda gelişmeler yaşanmış. Türkiye’nin sanayi ve otomotiv üretim merkezi olan Bursa’da kentsel dönüşüm çalışmaları yapılmış. Ulaşım altyapısı geliştirilerek şehir çağdaş bir yapıya kavuşturulmuş.

Bursa’da nereleri gezelim? 

Bu tarihi ve turistik şehri gezmek size keyifli deneyimler sunacak.

-Öncelikle gezinize Koza Han’dan başlamanızı öneririz. Bursa’nın ipek ticaretine yüzyıllarca tanık olmuş bu mekân tarihi dokusuyla sizi geçmişe götürecek. Burası Osmangazi ilçesinde, Ulu Camii ile Orhan Gazi Camileri’ nin ortasında yer alıyor. Han, 2. Beyazıt zamanında inşa edilmiş. Zamanında İpek böceği kozası satışı yapılan Koza Han’da günümüzde ipek şal, eşarp ve elbiseler satılıyor.

-Bir diğer gezi noktamız Ulu Camii.

Bu cami, Yıldırım Beyazıt tarafından yaptırılmış. İnşasına 1396 ‘da başlanan caminin yapımı 1400’de sona ermiş. 20 kubbeden oluşuyor. Osmanlı’nın çok ayaklı mimarisinin örneklerinden olan bu yapı, 1855 yılındaki depremden zarar görmüş ve pek çok restorasyondan geçmiş. Ahşap oymalar, çini ve muhteşem hat sanatı örnekleriyle Ulu Camii, sizi bambaşka âlemlere götürecek. Cami, Bursa’nın Atatürk Caddesi’nde, Orhan Gazi Parkı’nın yer aldığı bölgede bulunmakta.

-Bursa’ya geldiğinizde “Bir de alışveriş yapayım” derseniz, Uzun Çarşı’yı özellikle öneriyoruz. Evliya Çelebi, 15. Yüzyıldan bu yana faal olan Uzun Çarşı’da yaklaşık 9000 dükkânın yer aldığından bahsetmiş. Koza Han’ın kuzeyinde bulunan çarşıda, yerel el sanatlarından ev tekstiline, hazır giyimden ipek ürünlere kadar farklı mallar satan dükkânlar bulabilirsiniz. Unutmadan, bu çarşıda Bursa’ya has lezzetleri de tadabileceğiniz mekânlar yer alıyor.

-Osmangazi’de yer alan Kapalı Çarşı, tarihi atmosferi, altın, gümüş ve antika ürünler satan dükkânları ile görmek isteyebileceğiniz başka bir çarşı. Orijinal hali tek katlı olan Kapalı Çarşı,1958’de yanmış ve yeniden inşa edilmiş.

-Bursa, kadim bir şehir olması vasfıyla pek çok türbeye de ev sahipliği yapıyor.

Bunlardan biri, Osman Gazi Türbesi. Hemen yanında Orhan Gazi’nin türbesi var. Her ikisi de Tophane semtinde yer almakta. Osmanlı Devleti’nin kurucusu Osman Gazi, “Gümüşlü Kümbet“ olarak bilinen Sainte Elie isminde Bizans Manastırı’nın şapeli üzerine yapılan türbeye gömülmüş. Türbe, 1855 depreminde büyük zarar görmüş. Sultan Abdülaziz, bu yapıyı orijinaline uygun olarak yeniden inşa ettirmiş.

Buraya gitmişken Bursa’nın panoramik manzarasının keyfini çıkarmanızı öneririz. Aynı mekânda, Abdülaziz zamanından kalan Tophane Saat Kulesi sizi karşılıyor olacak.

– Emir Sultan Türbesi, Bursa’ya gidenlerin ziyaret ettiği mekânlardan. Emir Sultan, 14. Yüzyılda yaşamış bir Allah dostu. Anadolu’ya Buhara’dan gelmiş. Türbesi, Yıldırım İlçesi’nde yer alıyor. Yapı, Osmanlı ve Selçuklu mimarisinin özelliklerini taşıyor. Türbenin yanında külliye, hamam ve cami de yer almakta.

– Sırada, Bursa’nın sembollerinden Yeşil Türbe var. Burada, Osmanlı padişahlarından Çelebi Mehmet ve ailesinin kabirleri yer alıyor. 1421 senesinde, Çelebi Sultan Mehmet tarafından inşa edilmiş. Mimarı Hacı İvaz Paşa. İçindeki yeşil ve turkuaz çinilerden dolayı halk “Yeşil Türbe” ismini vermiş buraya. Kapısı ahşap bir sanat eseri olup, ceviz ağacından, Tebrizli Ahmet oğlu Ali tarafından yapılmış. Türbe, Yeşil semtindeki Yeşil Külliye içerisinde bulunuyor.

-Atatürk’ün Bursa’ya gelişinde kaldığı ev, geziniz için size tavsiye edeceğimiz bir diğer mekân. Burası, Atatürk’ün 1923 tarihinde Bursa’ya gelişinde Atatürk’e hediye edilmiş.19.yüzyıl sonunda yapıldığı düşünülen köşk, sonradan Atatürk tarafından belediyeye hibe edilmiş. Bursa Atatürk Müzesi’nde Atatürk’ün kişisel eşyaları, dinlenme, çalışma odası, yatak odası yer alıyor. İki katlı bu köşkü ücret ödemeden hafta sonu ve pazartesi dışında gezebilirsiniz. Köşk, Osmangazi Çekirge Caddesinde yer alıyor.

-Panorama 1326 Bursa Fetih Müzesi, Osmanlı’nın kuruluştan imparatorluğa uzanan aşamaları panoramik olarak ziyaretçilerine anlatmak üzere tasarlanmış. Müze, Osmangazi İlçesi, Gökdere Bulvarı üzerinde yer alıyor. 8388 metrekarelik bir alana sahip bu mekân ilginizi çekecektir.

-Müze gezmek, oradaki objeler ve heykellerle iç içe olmak cazip geliyorsa Bursa Arkeoloji Müzesine mutlaka gidiniz. 25 bin eserin sergilendiği müze, Roma ve Bizans dönemine ait eserlerin olduğu arkeolojik hazine değerinde.

-Bir diğer müze önerimiz, “Hünkâr Köşkü Müzesi”. Burası, Yıldırım İlçesinde yer alıyor. 1844 yılında yaptırılmış. Bursa Valisi Mehmet Salih Paşa, Sultan Abdülmecid’in Bursa’yı ziyareti sebebiyle 19 gün içinde köşkü inşa ettirmiş. Av köşkü olan Hünkâr Köşkü, 1922 ‘de Atatürk ve silah arkadaşlarına 12 günlüğüne ev sahipliği yapmış. Atatürk’ün daha sonraki yıllarda da köşke yeniden geldiği biliniyor.

-Osmangazi ilçesinde yer alan Balibey Hanı, gezebileceğiniz bir başka mekân. Burası, Fatih Sultan Mehmet döneminde, ticaret için gelen kafilelere hizmet amacıyla Bali Bey tarafından inşa ettirilmiş. Klasik Osmanlı mimarisi kapsamında yaptırılan han, imparatorluğun ilk üç katlı hanı olma özelliğine sahip. El sanatlarına ait ürünlerin satıldığı dükkânların yer aldığı tarihi han, sizi geçmişe götürecek.

-Muradiye Külliyesi, İkinci Murad’ın 1426 yılında yaptırdığı bir külliye. Şehrin genişlemesi amacıyla yaptırılan yapının içinde hamam, medrese, cami yer alıyor. Bunun yanı sıra, külliye içinde İkinci Murad’ın da bulunduğu 12 türbe var. Zaman içinde şehirde yer alan mezar taşları ve türbelerin kitabeleri de buraya konulmuş. Burası, 2014 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesine girmiş.

-Sırada, Irgandı Köprüsü var. Köprü, Yıldırım İlçesinde yer alıyor. Osmanlı mimarisi özelliklerini taşıyan Irgandı Köprüsü, 1442 ‘de, 2. Murad zamanında inşa edilmiş. Bursa’nın önemli tarihi değerlerinden biri olan köprüyü, Kurtuluş Savaşı zamanında düşman kuvvetleri, şehri terk ederken dinamitleyerek yıkmış. Köprü, 1988 ve 2004 yıllarında restorasyon geçirerek günümüze gelmiş.

-Çekirge Kaplıcaları: Şifalı sular eşliğinde fiziksel ve ruhsal dinginlik arıyorsanız gezi planınız içine kaplıcaları da koyabilirsiniz.

-Tercihiniz Bursa şehir merkezinin dışına çıkmaksa, gezilebilecek yerleri şöyle sıralayabiliriz:

 

  • UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesinde yer alan Cumalıkız Köyü(Osmanlı mimarisinin en güzel örnekleri)
  • Kültürel mirasımız olan İznik,
  • Sakin bir tatil için Osmanlı konakları, asırlık çınar ve zeytin ağaçlarıyla dolu olan Tirilye,
  • Muhteşem göl manzarası ve M.Ö. 6. Yüzyıla değin uzanan tarihi ile Gölyazı,
  • Kuş çeşitliliği ile bilinen Ulubat Kuş cenneti,
  • Bir tabiat harikası olan Suuçtu Şelalesi,
  • Kentsel sit alanı olan Misi Köyü(Bursa’nın en eski yerleşim yerlerinden biri),
  • Oylat Mağarası (Dünyanın keşfedilen en eski ve en büyük ikinci mağarası),
  • Uludağ,
  • Zeyniler Köyü

Bu geziler boyunca acıkınca mutlaka İskender Kebap, Muradiye Çorbası, Saray Çorbası, Cantık, İnegöl Köfte, Yumurta Dolması, Bursa Kebabı, Kestane Şekeri gibi Bursa’ya has güzel yemekleri tatmayı da ihmal etmeyiniz.

A City Steeped in History: Bursa

Bursa from Past to Present

Bursa… Turkey’s fourth largest city.

The city, known as Prusa in ancient times, is believed to have been founded by Prusias, one of the Bithynian kings.

Carrying traces of the Roman, Seljuk, Byzantine, and Ottoman Empires, Bursa is an ancient city deeply soaked in history. It was the Ottoman capital for 30 years.

During the Ottoman era, Bursa became an important trade center.

The French traveler Belon, who visited Bursa in 1548, wrote that the city covered a larger area than Lyon and was beautifully situated. He compared Bursa to Istanbul, noting that it was just as wealthy and populous. According to him, Bursa had prospered thanks to silk; over 100 camels annually brought silk from Tabriz and Syria, which was processed in the city.

Bursa has a rich cultural life. The first theater in Anatolia was established here by Ahmet Vefik Pasha. Newspapers began to be published in the city in the 1880s.

Moreover, due to the “Gezek” tradition, a foundational aspect of Turkish classical music still alive today, Bursa became a city where Turkish Art Music flourished.

During the Ottoman period, Bursa was the center of the “Hüdavendigar” sanjak, part of the Anatolian province. In the Republican era, it was promoted to the status of a province.

With the Republic, development and planning activities began in the city. Bursa’s first zoning plan was prepared in 1941 by the French architect Henry Prost, invited to Turkey by Mustafa Kemal Atatürk. Prost, who also prepared Istanbul’s plan, first widened the roads, opened the unproductive parts of the plain for settlement, and designed Çekirge as a spa and tourism area.

By 1966, with the establishment of the country’s first Organized Industrial Zone, Bursa’s importance grew even further. Until then, Bursa had been a city of emigration but began to attract immigrants thereafter.

From this point on, the population increased, new settlements were established, and economic and cultural developments took place over the years. As Turkey’s industrial and automotive production center, Bursa underwent urban transformation projects. With improved transportation infrastructure, the city was brought to a modern state.

Where to Visit in Bursa?

Exploring this historical and touristic city will offer you enjoyable experiences.

  • First, we recommend starting your tour at Koza Han. This place, which has witnessed Bursa’s silk trade for centuries, will take you back in time with its historical atmosphere. It is located in the Osmangazi district, between the Ulu Mosque and Orhan Gazi Mosques. Koza Han was built during the reign of Bayezid II. Once a place where silkworm cocoons were sold, today it offers silk scarves, shawls, and dresses.
  • Another must-see is the Ulu Mosque.

This mosque was commissioned by Yıldırım Bayezid. Construction began in 1396 and finished in 1400. It consists of 20 domes. As an example of Ottoman multi-pillared architecture, the mosque was damaged in the 1855 earthquake and has undergone many restorations. The wooden carvings, tiles, and magnificent calligraphy will take you to a different world. The mosque is located on Atatürk Avenue in Bursa, near Orhan Gazi Park.

  • If you say, “Let me do some shopping,” we especially recommend Uzun Çarşı (Long Bazaar). Evliya Çelebi mentioned that approximately 9,000 shops have been operating here since the 15th century. Located north of Koza Han, the bazaar hosts shops selling local handicrafts, home textiles, ready-made clothing, and silk products. Don’t forget, you can also taste Bursa’s unique local flavors here.
  • Another bazaar you might want to visit is the Covered Bazaar (Kapalı Çarşı) in Osmangazi, known for its historical atmosphere and shops selling gold, silver, and antiques. Originally a single-story building, the Covered Bazaar burned down in 1958 and was rebuilt.
  • Being an ancient city, Bursa hosts many tombs.

One of these is the tomb of Osman Gazi, located in the Tophane neighborhood alongside the tomb of Orhan Gazi. Osman Gazi, founder of the Ottoman State, is buried in the tomb built over the chapel of a Byzantine monastery called Sainte Elie, known as the “Silvered Tomb.” The tomb was severely damaged in the 1855 earthquake and rebuilt in its original form by Sultan Abdülaziz. While there, we recommend enjoying the panoramic view of Bursa. The Tophane Clock Tower from Abdülaziz’s era is also located here.

  • The Emir Sultan Tomb is another popular site for visitors. Emir Sultan was a saint who lived in the 14th century and came to Anatolia from Bukhara. His tomb is located in the Yıldırım district and features Ottoman and Seljuk architectural styles. A complex including a hammam and mosque stands beside the tomb.
  • Next is the Green Tomb, one of Bursa’s symbols. It contains the graves of Ottoman Sultan Çelebi Mehmet and his family. Built in 1421 by Çelebi Sultan Mehmet, its architect was Hacı Ivaz Pasha. The tomb got its name “Green Tomb” due to its green and turquoise tiles. The wooden door is a work of art, made from walnut wood by Ali, son of Ahmad from Tabriz. The tomb is within the Green Complex (Yeşil Külliye) in the Yeşil district.
  • The house where Atatürk stayed during his visit to Bursa is another recommended stop. Given to Atatürk as a gift during his 1923 visit, the mansion was built in the late 19th century and later donated to the municipality by Atatürk. The Bursa Atatürk Museum displays Atatürk’s personal belongings, resting room, study, and bedroom. This two-story mansion is open for visits free of charge except on weekends and Mondays, located on Çekirge Street in Osmangazi.
  • Panorama 1326 Bursa Conquest Museum is designed to present the stages of the Ottoman Empire’s foundation and expansion in a panoramic way. Located on Gökdere Boulevard in the Osmangazi district, this 8,388-square-meter space will surely interest you.
  • If you enjoy museums, the Bursa Archaeology Museum is a must-see. Displaying 25,000 artifacts, it holds an archaeological treasure of Roman and Byzantine periods.
  • Another museum suggestion is the Hünkar Pavilion Museum, located in the Yıldırım district. Built in 1844, it was commissioned by Bursa Governor Mehmet Salih Pasha for Sultan Abdülmecid’s visit. The hunting lodge hosted Atatürk and his comrades for 12 days in 1922 and was later visited by Atatürk in subsequent years.
  • Balibey Han, located in Osmangazi, is another site to explore. Built by Bali Bey during the reign of Fatih Sultan Mehmet to serve trading caravans, it is the first three-story han of the Ottoman Empire. This historic han, featuring shops selling handicrafts, will take you back in time.
  • Muradiye Complex, built in 1426 by Murad II to accommodate the city’s expansion, includes a hammam, madrasa, and mosque. The complex also houses 12 tombs, including that of Murad II. Over time, tombstones and inscriptions from other tombs in the city were moved here. Muradiye Complex was added to the UNESCO World Heritage List in 2014.
  • Next is Irgandı Bridge, located in the Yıldırım district. Built in 1442 during the reign of Murad II, this Ottoman architectural masterpiece was destroyed by dynamite during the War of Independence when enemy forces left the city. Restored in 1988 and 2004, it stands today as an important historical symbol of Bursa.
  • Çekirge Thermal Springs: If you seek physical and spiritual relaxation with healing waters, include the thermal springs in your itinerary.
  • If you prefer to venture outside the city center, consider visiting:
    • Cumalıkız Village, listed as a UNESCO World Cultural Heritage site, known for the finest examples of Ottoman architecture
    • İznik, a site of cultural heritage
    • Tirilye, a quiet retreat with Ottoman mansions and centuries-old plane and olive trees
    • Gölyazı, with its magnificent lake views and history dating back to the 6th century BC
    • Ulubat Bird Sanctuary, famous for its variety of bird species
    • Suuçtu Waterfall, a natural wonder
    • Misi Village, an urban conservation site and one of Bursa’s oldest settlements
    • Oylat Cave, the world’s second largest and oldest discovered cave
    • Uludağ
    • Zeyniler Village

During these excursions, when you get hungry, be sure not to miss tasting Bursa’s unique dishes like İskender Kebab, Muradiye Soup, Palace Soup, Cantık, İnegöl Meatballs, Stuffed Eggs, Bursa Kebab, and Chestnut Candy.

Elif OVAR